rzezba-w-skale

Skała Merrick Butte stała się idealnym tłem dla opowiadają­cego o amerykańskiej kawalerii

a Yellow Ribbon. Ford nakrę­cił tu 25 filmów. Widok tej ska­ły, pochodzącej jakby z innego świata, wykorzystywano też

filmu Johna Forda She Wore w reklamach telewizyjnych.

Niektóre warstwy skał są znacznie odporniejsze na nisz­czące działanie sił przyrody niż inne. W przypadku tego nie­zwykłego kamiennego grzyba kapełusz z twardej skały spo­czywa na nóżce z mniej odpor­nego materiału.

Kamegia ol­brzymia, czyli saguaro, symbol Dzikiego Zachodu i stanu Ari­zona, rośnie na pograniczu Sta­nów Zjednoczonych i Meksyku.

Jej otwierające się tylko nocą kwiaty są białe, a wykorzysty­wane w regionalnej kuchni owoce - zielone na zewnątrz, a czerwone w środku.

Na pustej wyżynie w stanie Arizona

niczym ruiny starych zamczysk pną się ku niebu gigantyczne

twory skalne z czerwonego piaskowca.

Niespotykane piękno Doliny Monumentów (Mu-| nument Valley) tworzą niezwykłe skały oraz wy-

-1 dłużające się podczas zachodu słońca cienie tych

ogromnych tworów przyrody, a także suche, krystalicznie przejrzyste powietrze. Ciągnąca się wzdłuż granicy stanów Utah i Arizona w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych pustynia zawdzięcza nazwę przedziwnym kamiennym monolitom górującym nad równiną porośnię­tą krzewami bylicy. ?Monumentami” zwą bowiem geolo­dzy powstałe pod wpływem wietrzenia twory skalne, któ­rych wysokość jest większa niż szerokość. Oznacza to, iż są one często podobne do stworzonych przez człowieka budowli lub przedmiotów. Krajobraz doliny jest zdomino­wany przez widoki przypominające zrujnowane zamki, sta­rożytne świątynie, drapacze chmur, filary i wieże.

Wiele z tych tworów o niezwykłych kształtach ma rów­nie niezwykłe nazwy. Skała Zamkowa (Castle Rock), jest potężnym płaskim masywem o wysokości 300 metrów zwieńczonym jakby wieżyczkami strzelniczymi. Jednopal-czaste Rękawiczki (Mittens), to para stojących blisko siebie tworów skalnych, z których każdy składa się z wąskiej ko­lumny - kciuka i płaskiego bloku skalnego - zaciśniętych palców. W pobliżu znajduje się też Kura w Gnieździe (Hen-in-a-Nest), rzeczywiście przypominająca kwokę wy­siadującą jaja. Natomiast posępne masywy Kurhanu Merricka (Merrick Butte) i Kurhanu Mitchella (Mitchell Butte) wyglądają zupełnie jak gigantyczne grobowce. Według miejscowych podań, upamiętniają one dwóch poszukiwa­czy srebra zabitych w tych okolicach przez Indian w 1880 roku. Przeorysza (Prioress) o wyskokości 245 metrów jest najwyższą w grupie skał zwanych Trzy Siostry (Three Si-sters). Do złudzenia przypomina odzianą w mnisi habit z kapturem postać składającą dłonie jak do modlitwy.

Dolina Monumentów nie zawsze przedstawiała tak fan­tastyczny krajobraz, pełen odległych od siebie wielkich tworów skalnych. Około 250 milionów lat temu jej czer­wone piaski pokrywało płytkie morze. Pod naciskiem gru­bych pokładów błota gromadzących się na jego dnie, piasek przerodził się w porowaty piaskowiec. Z błota zaś powstał iłołupek. Z upływem czasu morze cofnęło się, a około 70 milionów lat temu na powierzchni Ziemi powstało ogrom­ne wybrzuszenie, które powoli ochładzało się i twardniało. To, co kiedyś było dnem morza, stało się rozległym płasko­wyżem z piaskowca, pokrytym warstwami iłołupka i zle­pieńca (skały osadowej składającej się z kamieni i żużlu po­wiązanych naturalnym lepiszczem). Przez miliony lat war­stwy te ulegały wietrzeniu i erozji wodnej, przekształcając się początkowo w jeden wielki, poprzecinany wąwozami i parowami płaskowyż, który następnie podzielił się na wie­le mniejszych. Ich pozostałościami są dzisiejsze wysokie kolumny i bryły.

Poza Indianami Nawaho, którzy wciąż wypasają tu stada owiec i kóz, brak innych śladów ludzkiej egzystencji. Na su­chych wydmach i jałowych, jedynie z rzadka porośniętych krzakami obszarach żyją tylko króliki i zwierzęta zmienno-cieplne, które potrzebują mało wody, takie jak jaszczurki, ropuchy i grzechotniki. Roczne opady często nie przekra­czają 20 centymetrów, w związku z czym roślinność jest uboga. Występuje tu niewiele wytrzymałych gatunków, jak karłowaty jałowiec, krzew z rodzaju bylic, karłowata sosna i kilka gatunków kaktusów, które są w stanie przeżyć całe miesiące bez kropli deszczu. Zdarzające się czasami gwał­towne ulewy są w stanie pobudzić do życia drzemiące w zie­mi nasiona dziesiątek odmian dzikich kwiatów. Cała okoli­ca rozkwita wtedy na dzień lub dwa tysiącem barw.

Anielski Łuk (Angel Arch), podobnie jak skala w głębi, są zwieńczone jakby rozpostartymi skrzydła­mi. Innym kamiennym forma­cjom znajdującym się w krainie

cudów geologicznych, jaką jest Park Narodowy Arches, nada­no równie trafne nazwy, jak np. Ciemny Anioł (Dark Angel), Sosna (Pine Tree) i Przegroda (Partition).

Miękkie li­nie i niezwykła symetria Tęczo­wego Mostu, niezwykle wyraź­nie odcinającego się na tle nieba nad pustynią, znajduje swoje idealne, niezakłócone odbicie w wodach Bridge Creek. In­dianie Nawaho, którzy nazy­wają most nonnezoshi, czyli ?kamienna tęcza”, uważają go za święte miejsce.

uznają Tęczowy Most (nonnezoshi) za święte miejsce. Badania archeologiczne wykazały, że mógł on być kiedyś wykorzystywany jako miejsce kultu. Jednak do­stęp do skalnego łuku, ukrytego w wąskim kanionie, jest nie­zwykle trudny. Gdy dotarli tu pierwsi Europejczycy, zrozu­mieli, dlaczego tak niewielu Indian potrafi go zlokalizować.

Tęczowy łuk został w 1910 roku uznany za narodowy pomnik przyrody, jednak powszechny dostęp do niego za­pewniło dopiero wybudowanie zapory Glen Canyon w 1963 roku. Powstał w ten sposób zalew Lake Powell, dzięki któremu podniósł się poziom wody w rzece Kolora­do. Tam, gdzie do tej pory biegła 20-kilometrowa, niezwy­kle trudna do przebycia ścieżka, dziś jest żeglowna droga wodna, którą turyści docierają w pobliże Tęczowego Mostu.

W stanie Utah istnieją setki podobnych tworów. Dwie­ście z nich znajduje się w odległym od skalnego mostu o 300 kilometrów Parku Narodowym Arches. Można tam znaleźć Landscape Arch, jeszcze jednego rekordzistę wśród łuków skalnych. Ma on 89 metrów długości i jest najdłuż­szym naturalnym mostem na świecie. Jego niezwykle cien­kie piaskowcowe przęsło (1,8 metra grubości) wyrasta z na­wisu skalnego około 30 metrów nad dnem kanionu.

Innym majestatycznym tworem na terenie parku jest Delicate Arch, zwany też frywolnie przez miejscowych -ze względu na swój kształt - Majtkami Starej Panny (Old Maid’s Bloomers). Wyższy od siedmiopiętrowego budyn­ku, stoi dumnie w samotności na krawędzi pustej skalnej niecki, tworząc niepowtarzalne obramowanie dla widoku odległych gór La Sal.

jest największą i najdo­skonalszą formacją skalną tego typu. Jego szlachetne w kształtach piaskowcowe przęsło spina wąwóz o szeroko­ści 85 metrów, co odpowiada długości czterech kortów te­nisowych. Ma 88 metrów wysokości. Górna część łuku ma 13 metrów grubości i 10 metrów szerokości, co wystarczy­łoby do pomieszczenia dwujezdniowej szosy. Pod wraże­niem ogromu i piękna Tęczowego Mostu prezydent Sta­nów Zjednoczonych Theodore Roosevelt oświadczył, że jest to największy cud przyrody na świecie.

Łuk ten, wraz ze stromą ścianą skalną, z której wystaje, stanowił kiedyś jedno wzgórze. Dziś przepływa pod nim niewielka rzeczka o nazwie Bridge Creek. Przez tysiące lat skarpa była narażona na działanie rwących potoków niosących osady, które żłobiły w niej coraz większy otwór. Wiatr dokończył dzieła, wygładzając krawędzie tej skalnej rzeźby.

Jeden z największych cudów natury, będący też głównym motywem łegend indiańskich plemion Pajutów i Nawahów - fantastyczny most z różowego piaskowca - rozpina się nad skalistym obszarem południowej części stanu Utah na podobieństwo zaklętej w kamień tęczy.

Już dawno temu Indianie Pajuta i Nawaho opowia­dali legendy o tajemniczej ?kamiennej tęczy”. “?” Miejsce, gdzie można było zobaczyć ten wspania­ły łuk skalny, kształtem i kolorami przypominający tęczę, znało tylko niewielu z nich. W 1909 roku na jej poszukiwa­nie wśród skalistych pustkowi oraz krętych wąwozów wy­ruszyło trzech mężczyzn, zaintrygowanych pogłoskami o tym cudzie natury istniejącym gdzieś w okolicach gór Na­vajo. Wraz z dwoma przewodnikami Indianami przemie­rzali oni konno jedną z najbardziej nieprzyjaznych części Stanów Zjednoczonych, aż w końcu odkryli wielki tęczo­wy łuk skalny.

Ujrzany przez nich łuk wprawił ich w zachwyt. Przypo­minał tęczę nie tylko kształtem, lecz także kolorami. Na tle jasnego bezchmurnego nieba różowy piaskowiec nabrał koloru lawendy, a w promieniach chylącego się ku zacho­dowi słońca lśnił smugami czerwieni i brązu.