a Yellow Ribbon. Ford nakrę­cił tu 25 filmów. Widok tej ska­ły, pochodzącej jakby z innego świata, wykorzystywano też

filmu Johna Forda She Wore w reklamach telewizyjnych.

Jej otwierające się tylko nocą kwiaty są białe, a wykorzysty­wane w regionalnej kuchni owoce - zielone na zewnątrz, a czerwone w środku.

niczym ruiny starych zamczysk pną się ku niebu gigantyczne

twory skalne z czerwonego piaskowca.

Niespotykane piękno Doliny Monumentów (Mu-| nument Valley) tworzą niezwykłe skały oraz wy-

-1 dłużające się podczas zachodu słońca cienie tych

ogromnych tworów przyrody, a także suche, krystalicznie przejrzyste powietrze. Ciągnąca się wzdłuż granicy stanów Utah i Arizona w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych pustynia zawdzięcza nazwę przedziwnym kamiennym monolitom górującym nad równiną porośnię­tą krzewami bylicy. ?Monumentami” zwą bowiem geolo­dzy powstałe pod wpływem wietrzenia twory skalne, któ­rych wysokość jest większa niż szerokość. Oznacza to, iż są one często podobne do stworzonych przez człowieka budowli lub przedmiotów. Krajobraz doliny jest zdomino­wany przez widoki przypominające zrujnowane zamki, sta­rożytne świątynie, drapacze chmur, filary i wieże.

Wiele z tych tworów o niezwykłych kształtach ma rów­nie niezwykłe nazwy. Skała Zamkowa (Castle Rock), jest potężnym płaskim masywem o wysokości 300 metrów zwieńczonym jakby wieżyczkami strzelniczymi. Jednopal-czaste Rękawiczki (Mittens), to para stojących blisko siebie tworów skalnych, z których każdy składa się z wąskiej ko­lumny - kciuka i płaskiego bloku skalnego - zaciśniętych palców. W pobliżu znajduje się też Kura w Gnieździe (Hen-in-a-Nest), rzeczywiście przypominająca kwokę wy­siadującą jaja. Natomiast posępne masywy Kurhanu Merricka (Merrick Butte) i Kurhanu Mitchella (Mitchell Butte) wyglądają zupełnie jak gigantyczne grobowce. Według miejscowych podań, upamiętniają one dwóch poszukiwa­czy srebra zabitych w tych okolicach przez Indian w 1880 roku. Przeorysza (Prioress) o wyskokości 245 metrów jest najwyższą w grupie skał zwanych Trzy Siostry (Three Si-sters). Do złudzenia przypomina odzianą w mnisi habit z kapturem postać składającą dłonie jak do modlitwy.

Dolina Monumentów nie zawsze przedstawiała tak fan­tastyczny krajobraz, pełen odległych od siebie wielkich tworów skalnych. Około 250 milionów lat temu jej czer­wone piaski pokrywało płytkie morze. Pod naciskiem gru­bych pokładów błota gromadzących się na jego dnie, piasek przerodził się w porowaty piaskowiec. Z błota zaś powstał iłołupek. Z upływem czasu morze cofnęło się, a około 70 milionów lat temu na powierzchni Ziemi powstało ogrom­ne wybrzuszenie, które powoli ochładzało się i twardniało. To, co kiedyś było dnem morza, stało się rozległym płasko­wyżem z piaskowca, pokrytym warstwami iłołupka i zle­pieńca (skały osadowej składającej się z kamieni i żużlu po­wiązanych naturalnym lepiszczem). Przez miliony lat war­stwy te ulegały wietrzeniu i erozji wodnej, przekształcając się początkowo w jeden wielki, poprzecinany wąwozami i parowami płaskowyż, który następnie podzielił się na wie­le mniejszych. Ich pozostałościami są dzisiejsze wysokie kolumny i bryły.

Poza Indianami Nawaho, którzy wciąż wypasają tu stada owiec i kóz, brak innych śladów ludzkiej egzystencji. Na su­chych wydmach i jałowych, jedynie z rzadka porośniętych krzakami obszarach żyją tylko króliki i zwierzęta zmienno-cieplne, które potrzebują mało wody, takie jak jaszczurki, ropuchy i grzechotniki. Roczne opady często nie przekra­czają 20 centymetrów, w związku z czym roślinność jest uboga. Występuje tu niewiele wytrzymałych gatunków, jak karłowaty jałowiec, krzew z rodzaju bylic, karłowata sosna i kilka gatunków kaktusów, które są w stanie przeżyć całe miesiące bez kropli deszczu. Zdarzające się czasami gwał­towne ulewy są w stanie pobudzić do życia drzemiące w zie­mi nasiona dziesiątek odmian dzikich kwiatów. Cała okoli­ca rozkwita wtedy na dzień lub dwa tysiącem barw.

cudów geologicznych, jaką jest Park Narodowy Arches, nada­no równie trafne nazwy, jak np. Ciemny Anioł (Dark Angel), Sosna (Pine Tree) i Przegroda (Partition).

Tęczowy łuk został w 1910 roku uznany za narodowy pomnik przyrody, jednak powszechny dostęp do niego za­pewniło dopiero wybudowanie zapory Glen Canyon w 1963 roku. Powstał w ten sposób zalew Lake Powell, dzięki któremu podniósł się poziom wody w rzece Kolora­do. Tam, gdzie do tej pory biegła 20-kilometrowa, niezwy­kle trudna do przebycia ścieżka, dziś jest żeglowna droga wodna, którą turyści docierają w pobliże Tęczowego Mostu.

W stanie Utah istnieją setki podobnych tworów. Dwie­ście z nich znajduje się w odległym od skalnego mostu o 300 kilometrów Parku Narodowym Arches. Można tam znaleźć Landscape Arch, jeszcze jednego rekordzistę wśród łuków skalnych. Ma on 89 metrów długości i jest najdłuż­szym naturalnym mostem na świecie. Jego niezwykle cien­kie piaskowcowe przęsło (1,8 metra grubości) wyrasta z na­wisu skalnego około 30 metrów nad dnem kanionu.

Innym majestatycznym tworem na terenie parku jest Delicate Arch, zwany też frywolnie przez miejscowych -ze względu na swój kształt - Majtkami Starej Panny (Old Maid’s Bloomers). Wyższy od siedmiopiętrowego budyn­ku, stoi dumnie w samotności na krawędzi pustej skalnej niecki, tworząc niepowtarzalne obramowanie dla widoku odległych gór La Sal.

Łuk ten, wraz ze stromą ścianą skalną, z której wystaje, stanowił kiedyś jedno wzgórze. Dziś przepływa pod nim niewielka rzeczka o nazwie Bridge Creek. Przez tysiące lat skarpa była narażona na działanie rwących potoków niosących osady, które żłobiły w niej coraz większy otwór. Wiatr dokończył dzieła, wygładzając krawędzie tej skalnej rzeźby.

Już dawno temu Indianie Pajuta i Nawaho opowia­dali legendy o tajemniczej ?kamiennej tęczy”. “?” Miejsce, gdzie można było zobaczyć ten wspania­ły łuk skalny, kształtem i kolorami przypominający tęczę, znało tylko niewielu z nich. W 1909 roku na jej poszukiwa­nie wśród skalistych pustkowi oraz krętych wąwozów wy­ruszyło trzech mężczyzn, zaintrygowanych pogłoskami o tym cudzie natury istniejącym gdzieś w okolicach gór Na­vajo. Wraz z dwoma przewodnikami Indianami przemie­rzali oni konno jedną z najbardziej nieprzyjaznych części Stanów Zjednoczonych, aż w końcu odkryli wielki tęczo­wy łuk skalny.

Ujrzany przez nich łuk wprawił ich w zachwyt. Przypo­minał tęczę nie tylko kształtem, lecz także kolorami. Na tle jasnego bezchmurnego nieba różowy piaskowiec nabrał koloru lawendy, a w promieniach chylącego się ku zacho­dowi słońca lśnił smugami czerwieni i brązu.